Cách đây 81 năm, ngày 30/3/1945, ở thôn Phiêng Chì, xã Thượng Giáo (Ba Bể), (nay là xã Chợ Rã, tỉnh Thái Nguyên), đồng chí Võ Nguyên Giáp công bố Quyết định thành lập UBND lâm thời Châu Trưng Vương (Châu Chợ Rã), chính quyền cách mạng cấp huyện đầu tiên của cả nước.
Theo lịch sử địa phương ghi lại, với sự quyết tâm của quân và dân ta, ngày 23/3/1945 châu lỵ Chợ Rã hoàn toàn giải phóng. Đến ngày 30/3/1945, tại thôn Phiêng Chì, xã Thượng Giáo, đồng chí Võ Nguyên Giáp chủ trì cuộc mít tinh trọng thể công bố Quyết định thành lập Ủy ban nhân dân lâm thời cấp châu (huyện) và đặt tên là Châu Trưng Vương (Châu Chợ Rã) với sự tham gia của đông đảo quần chúng Nhân dân địa phương.
Đây là chính quyền cách mạng cấp huyện đầu tiên trên cả nước trong cao trào kháng Nhật cứu nước. Sự kiện lịch sử này gây tiếng vang lớn trong cao trào khởi nghĩa kháng Nhật cứu nước của Nhân dân ta trên khắp cả nước, khẳng định đường lối lãnh đạo, chỉ đạo đúng đắn của Đảng và Bác Hồ, trực tiếp là Mặt trận Việt Minh do đồng chí Võ Nguyên Giáp chỉ huy. Ủy ban nhân dân lâm thời châu lỵ do ông Hoàng Văn Đàm được chỉ định làm Chủ tịch; ông Hoàng Văn Phủ làm Phó Chủ tịch, các ủy viên là ông Triệu Văn Hiến và Chu Khắc Xứng.
Sự ra đời của chính quyền Châu Trưng Vương (Châu Chợ Rã) là kết tinh truyền thống yêu nước, đánh dấu sự trưởng thành lớn mạnh của phong trào cách mạng của địa phương, để lại nhiều bài học quý báu về công tác tuyên truyền, vận động, lãnh đạo Nhân dân giành chính quyền, bảo vệ chính quyền cách mạng cũng như xây dựng các tổ chức chính trị, xây dựng lực lượng vũ trang địa phương... Chính quyền châu Chợ Rã ra đời đã góp phần quan trọng vào thắng lợi của cao trào chống Nhật cứu nước, tiến tới Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945, giành chính quyền về tay Nhân dân.
Năm 2025, xã Chợ Rã mới được hình thành tự việc sáp nhập các đơn vị gồm: xã Thượng Giáo, Địa Linh và thị trấn Chợ Rã, với diện tích 92,81km², 31 thôn, hơn 14.500 dân. Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 02 cấp từ 01/7/2025, bộ máy mới đã nhanh chóng chủ động bám sát các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn của cấp trên để quán triệt, triển khai thực hiện nhiệm vụ theo đúng thẩm quyền. Hoạt động của chính quyền mới sau sáp nhập đi vào hoạt động hiệu lực, hiệu quả, thông suốt, không bị dán đoạn, đáp ứng yêu cầu của Trung ương, của tỉnh. Tình hình phát triển kinh tế, xã hội, an ninh quốc phòng đạt được nhiều kết quả: Tổng sản phẩm GRDP năm 2025 ước đạt 8,1%. Cơ cấu kinh tế tiếp tục chuyển dịch theo hướng tích cực; Nông lâm nghiệp, thuỷ sản chiến 60,2%; thương mại dịch vụ chiếm 33,5%; Công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp chiếm 6,3%; thu nhập bình quân đầu người ước đạt 43,6 triệu đồng/người/năm. Việc thực hiện chính sách an sinh xã hội như chăm lo hỗ trợ người nghèo, đối tượng chính sách được quan tâm thực hiện đúng quy định; công tác giáo dục đạt nhiều kết quả cao; công tác quốc phòng, an ninh tiếp tục được giữ vững và ổn định…
Chợ Rã hôm nay không chỉ là sự cộng gộp đơn vị hành chính mà là một biểu tượng sống động của quá khứ hào hùng, của tinh thần mới và động lực mới./.
T/h: Dương Hiểu